Prishtina që u ndërtua vetë

Kush ka jetuar në Prishtinë pas vitit 1999 e mban mend zhurmën e betonierëve. Lagje të tëra u ngritën brenda pak vitesh, shpesh pa leje, pa plan dhe pa pyetur se ku do të kalojë rruga apo ku do të luajnë fëmijët. Qyteti u rrit sa nuk e njihnim, dhe askush nuk e kishte vizatuar më parë.

Është e lehtë ta quajmë këtë kaos. Por ndërtimi pa leje ishte edhe një përgjigje: familje që vinin nga fshati, para që dërgoheshin nga mërgata dhe një administratë që nuk arrinte t’i ndiqte. Njerëzit nuk pritën. Ndërtuan vetë.

Çfarë doli mirë

Ndërtimi i shpejtë strehoi shumë njerëz në kohë të shkurtër. Familjet shtonin një kat kur martohej djali dhe një tjetër kur kthehej dikush nga Gjermania. Dyqanet u hapën në katin përdhes, sepse askush nuk i ndaloi. Shumë nga rrugët që sot na duken plot jetë janë të tilla pikërisht sepse askush nuk i planifikoi.

Ajo që doli keq është gjithçka që na takon të gjithëve bashkë. Një shtëpi mund të ngrihet kat pas kati; kanalizimi jo. As shkolla, as linja e autobusit, as trotuari aq i gjerë sa të kalojë një karrocë fëmijësh. Këto kërkojnë tokë të lënë mënjanë para se të ngrihet muri i parë.

Një shtëpi mund të ngrihet kat pas kati. Kanalizimi jo.

Gjysma tjetër

Valën e ardhshme të ndërtimit e shohim tashmë në skajet e qytetit. Pyetja nuk është nëse do të ndodhë, por si. Mësimi nga qytete të ndryshme është i thjeshtë: mos i ndalo njerëzit të ndërtojnë, por vendose skeletin publik më herët. Rrugë mjaft të gjera, parcela të vogla dhe pak rregulla aq të qarta sa t’i ndjekësh pa avokat.

Është program i vogël, por edhe më i vështiri: i mërzitshëm, i hershëm dhe i padukshëm kur funksionon. Prishtina e ka bërë tashmë pjesën e vështirë, sepse ka treguar se di të strehojë njerëz. Tani duhet të tregojë se di t’u lërë edhe vend.