Kongresi i Manastirit dhe alfabeti që na bashkoi

Para vitit 1908, shqipja shkruhej me disa alfabete: me shkronja latine, greke, arabe dhe me sisteme të shpikura nga vetë autorët. Një libër i shtypur në Shkodër mund të ishte i vështirë për t’u lexuar në Korçë. Gjuha ishte një, por shkrimi e ndante.

Në Manastir u mblodhën mësues, klerikë, poetë dhe përfaqësues të shoqërive kulturore, nga vise të ndryshme, me besime të ndryshme dhe me bindje të ndryshme. Debati ishte i ashpër, sepse alfabeti nuk ishte vetëm çështje teknike. Ishte pyetje se kujt i përkiste gjuha dhe nga cila anë do të shikonte.

Kompromisi

Kongresi zgjodhi alfabetin latin, me shkronjat që i përdorim edhe sot, si ë dhe ç, dhe me dyshkronjëshat dh, gj, sh e të tjerat. Për një kohë u lejua edhe një alfabet tjetër krahas tij, por zgjidhja që fitoi është ajo që mbajmë sot në duar.

Gjuha ishte një, por shkrimi e ndante.

Sot e marrim si të mirëqenë që mund të lexojmë njëri-tjetrin nga Prishtina në Tiranë e nga Shkupi në Ulqin. Kjo nuk erdhi vetvetiu. Erdhi nga disa ditë bisedash në një qytet që sot nuk është as në Shqipëri, as në Kosovë.